Jesteśmy niezależnymi partnerami LR. Linki do produktów prowadzą do naszych stron produktów, a zamówienie składasz w oficjalnym sklepie LR.
Określenie „aloesy lecznicze” odnosi się do kilku gatunków aloesu, które od wieków wykorzystywano w medycynie ludowej. Najważniejsze z nich to aloes zwyczajny, czyli Aloe vera, znany też jako Aloe barbadensis Miller, oraz aloes drzewiasty, Aloe arborescens, który od pokoleń stoi na parapetach polskich domów. Rodzaj Aloe liczy ponad 500 gatunków, ale tylko nieliczne mają znaczenie w kosmetyce i żywności, a ich tradycyjne zastosowania tylko w niewielkim stopniu potwierdziły badania naukowe.
W tym artykule porównuję najczęściej spotykane gatunki, wyjaśniam, jak zbudowany jest liść i dlaczego to ważne dla bezpieczeństwa, podpowiadam, jak uprawiać aloes w domu, i zestawiam tradycyjne zastosowania z tym, co pokazały badania. Nie znajdziesz tu obietnic leczenia, bo nauka ich nie uzasadnia.
W skrócie
- Rodzaj Aloe obejmuje ponad 500 gatunków, a w kosmetykach i żywności najczęściej wykorzystuje się Aloe barbadensis Miller.
- Aloes drzewiasty, Aloe arborescens, jest popularną rośliną doniczkową w Polsce i ma długą tradycję w domowych przepisach.
- Liść aloesu składa się ze skórki, cienkiej warstwy żółtego soku zwanego lateksem i przezroczystego żelu, który w około 99 procentach jest wodą.
- Lateks zawiera aloinę o działaniu przeczyszczającym, dlatego domowe przetwory z całych liści nie są bezpieczną alternatywą dla oczyszczonego żelu.
- Aloes nie ma w Unii Europejskiej dopuszczonych oświadczeń zdrowotnych, a dowody na jego działanie są ograniczone.
Ile jest gatunków aloesu i które nazywa się leczniczymi?
Aloes to sukulent, czyli roślina magazynująca wodę w grubych, mięsistych liściach. Nowozelandzki serwis dermatologiczny DermNet podaje, że rodzaj Aloe liczy ponad 500 gatunków. Rosną naturalnie głównie w Afryce i na Półwyspie Arabskim, a uprawiane są w ciepłych krajach na całym świecie.
Nazwa „aloes leczniczy” nie jest nazwą botaniczną, tylko tradycyjnym określeniem gatunków stosowanych w medycynie ludowej. Amerykański instytut zdrowia NCCIH wymienia pod hasłem aloe kilka nazw łacińskich, w tym Aloe vera, Aloe barbadensis, Aloe arborescens i Aloe africana. Pokazuje to, że w praktyce pod jedną nazwą kryją się różne rośliny.
Czym różni się aloes zwyczajny od drzewiastego?
Te dwa gatunki najczęściej pojawiają się w polskich domach i sklepach, ale wyglądają i rosną inaczej. Poniższa tabela zestawia najważniejsze różnice.
| Cecha | Aloes zwyczajny (Aloe barbadensis Miller) | Aloes drzewiasty (Aloe arborescens) |
|---|---|---|
| Wygląd | gruba rozeta szerokich, szarozielonych liści, bez wyraźnej łodygi | rozgałęziona łodyga, węższe liście z ząbkami na brzegach |
| Wielkość w doniczce | zwykle kilkadziesiąt centymetrów | może z czasem urosnąć w duży, krzewiasty okaz |
| Ilość żelu w liściu | dużo, liście są mięsiste | mniej, liście są cieńsze |
| Typowe zastosowanie | przemysłowa produkcja żelu do kosmetyków i napojów | tradycyjne domowe przepisy, rośliny ozdobne |
| Popularność w Polsce | w kosmetykach i żelach do picia | na parapetach, często przekazywany w rodzinie |
Istnieją też inne gatunki o znaczeniu użytkowym. Aloe ferox z Afryki Południowej był tradycyjnie źródłem gorzkiego, przeczyszczającego soku. W kolekcjach roślin doniczkowych spotyka się wiele gatunków ozdobnych, które nie mają żadnego zastosowania spożywczego ani kosmetycznego.
Jak zbudowany jest liść aloesu?
Budowa liścia jest kluczowa, jeśli chcemy zrozumieć, dlaczego jedne produkty z aloesu są bezpieczne, a inne nie. DermNet opisuje dwie chemicznie różne części liścia: zieloną część zewnętrzną z wiązkami przewodzącymi oraz wewnętrzny żel. Z okolic wiązek wypływa żółty, gorzki sok, nazywany lateksem, który zawiera antrachinony, w tym aloinę.
Wewnętrzny żel to w około 99 procentach woda. Pozostały 1 procent stanowią według DermNet witaminy, składniki mineralne, enzymy, cukry proste i złożone, związki fenolowe i kwasy organiczne. Lateks i żel mają zupełnie inne właściwości. Aloina z lateksu działa przeczyszczająco, a Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności w 2018 roku uznał pochodne hydroksyantracenu za związki budzące obawy co do bezpieczeństwa. Dlatego producenci żelu do picia i kosmetyków oddzielają żel od skórki i usuwają aloinę.
Jak uprawiać aloes w domu?
Aloes jest wdzięczną rośliną doniczkową, która dobrze znosi zapominalskich ogrodników. Kilka zasad pozwala utrzymać go w dobrej kondycji przez wiele lat.
- Postaw doniczkę w jasnym miejscu, najlepiej na południowym lub zachodnim parapecie, ale latem chroń roślinę przed palącym słońcem za szybą.
- Sadź aloes w przepuszczalnym podłożu dla kaktusów i sukulentów, w doniczce z otworem odpływowym.
- Podlewaj dopiero wtedy, gdy ziemia całkowicie przeschnie, latem mniej więcej co dwa tygodnie, a zimą rzadko.
- Latem możesz wystawić roślinę na balkon, ale zabierz ją do domu, zanim nocą temperatura spadnie poniżej kilku stopni.
- Odrosty przy podstawie rośliny możesz oddzielić i posadzić w osobnych doniczkach.
Najczęstszym błędem jest przelewanie. Miękkie, brązowiejące u nasady liście oznaczają zwykle gnicie korzeni. Domowy aloes najlepiej traktować jako roślinę ozdobną. Jeśli chcesz użyć świeżego żelu na skórę, przeczytaj nasz poradnik o tym, jak bezpiecznie przygotować miąższ z aloesu w domu.
Tradycja a badania: co wiadomo o działaniu aloesu?
W medycynie ludowej aloes stosowano na oparzenia, rany, podrażnienia skóry, a doustnie na zaparcia i dolegliwości żołądkowe. W Polsce popularne były domowe mieszanki liści aloesu drzewiastego z miodem. Badania naukowe potwierdziły jednak tylko niewielką część tej tradycji, i to z zastrzeżeniami.
NCCIH podaje, że badania kliniczne sugerują, iż żel aloesowy stosowany na skórę może przyspieszać gojenie oparzeń i zmniejszać ból, ale w wielu innych zastosowaniach dowodów brakuje. DermNet przywołuje przeglądy Cochrane, według których nie ma wystarczających dowodów na korzyść aloesu przy gojeniu ran ostrych i przewlekłych. Przy stosowaniu doustnym NCCIH ocenia, że krótkotrwałe picie żelu, do 42 dni w badaniach, wydaje się bezpieczne, natomiast lateks może powodować bóle brzucha, skurcze i biegunkę.
W Unii Europejskiej aloes nie ma dopuszczonych oświadczeń zdrowotnych, a od 8 kwietnia 2021 roku w żywności nie wolno stosować preparatów z liści aloesu zawierających pochodne hydroksyantracenu. Ważność tego zakazu jest obecnie przedmiotem postępowania przed sądami Unii, co wyjaśniamy w artykule o aloinie. Szerzej o faktach i mitach piszemy w artykule właściwości aloesu: co wiadomo, a co jest mitem, a o aloinie w tekście aloes a jelita: badania i czym jest aloina.
Jak korzystać z aloesu w pielęgnacji?
W pielęgnacji skóry żel aloesowy ceniony jest przede wszystkim za lekkość i nawilżenie. Kosmetyki z aloesem pomagają utrzymać nawilżenie skóry i dają uczucie chłodzenia, na przykład po dniu na słońcu lub po goleniu. Przygotowany przemysłowo żel ma tę przewagę nad domowym miąższem, że jest oczyszczony z lateksu, ma stały skład i zawiera konserwanty, które chronią go przed bakteriami.
LR korzysta w swoich produktach wyłącznie z gatunku Aloe barbadensis Miller, a jakość surowca weryfikuje Międzynarodowa Rada Naukowa ds. Aloesu (IASC). Jeśli szukasz prostego żelu do codziennej pielęgnacji, sprawdź nawilżający żelowy koncentrat Aloe Vera, który nakłada się cienką warstwą na twarz i ciało. Więcej produktów znajdziesz w kategorii pielęgnacja z aloesem.
Oto kosmetyk z żelem aloesowym, o którym wspominam:
Kiedy warto skonsultować się z lekarzem?
Aloes na skórę jest zwykle dobrze tolerowany, ale DermNet opisuje pieczenie po nałożeniu żelu, a NCCIH wymienia też świąd i wysypkę. Zgłoś się do lekarza, jeśli:
- Oparzenie jest rozległe, ma pęcherze, dotyczy twarzy, dłoni lub okolic intymnych albo dotyczy małego dziecka.
- Rana jest głęboka, zabrudzona, czerwienieje, robi się cieplejsza lub pojawia się w niej ropa.
- Po nałożeniu aloesu skóra piecze, swędzi lub pojawia się wysypka, która nie ustępuje po zmyciu.
- Po wypiciu domowego soku z aloesu wystąpiły biegunka, skurcze brzucha lub osłabienie.
- Jesteś w ciąży lub karmisz piersią i myślisz o spożywaniu aloesu.
Najczęściej zadawane pytania
Który aloes jest najlepszy na parapet?
Do celów ozdobnych świetnie sprawdzają się zarówno aloes zwyczajny, jak i drzewiasty. Aloes drzewiasty jest zwykle bardziej odporny i szybciej się rozrasta, a aloes zwyczajny ma grubsze liście z większą ilością żelu.
Czy aloes z doniczki nadaje się do picia?
Nie polecamy tego. W domowych warunkach trudno całkowicie oddzielić żel od lateksu z aloiną, a NCCIH ostrzega, że lateks może powodować bóle brzucha i biegunkę. Żel do picia powinien pochodzić od producenta, który kontroluje zawartość aloiny.
Czy aloes drzewiasty ma inne właściwości niż Aloe vera?
Oba gatunki zawierają żel i lateks, ale w różnych proporcjach. Dobrych badań porównujących je u ludzi brakuje, dlatego nie da się rzetelnie powiedzieć, że jeden z nich działa lepiej.
Czy aloes może uczulać?
Tak, choć zdarza się to rzadko. DermNet zaleca ostrożność u osób uczulonych na rośliny z rodziny liliowatych, na przykład tulipany czy lilie.
Źródła
- DermNet: Aloe vera and the skin (w języku angielskim)
- NCCIH: Aloe vera, przydatność i bezpieczeństwo (w języku angielskim)
- GIS: substancje zakazane w żywności, w tym preparaty z liści aloesu z pochodnymi hydroksyantracenu
- Personal Care Insights: 20 lat linii Aloe Vera w LR (w języku angielskim)
Jesteśmy niezależnymi partnerami LR Health & Beauty i nie wypowiadamy się w imieniu firmy. Ten artykuł ma charakter ogólnej informacji i nie jest poradą medyczną.
