Jesteśmy niezależnymi partnerami LR. Linki do produktów prowadzą do naszych stron produktów, a zamówienie składasz w oficjalnym sklepie LR.
Kolagen to najobficiej występujące białko w organizmie człowieka. Tworzy sprężyste włókna, które nadają wytrzymałość skórze, kościom, chrząstkom, ścięgnom i naczyniom krwionośnym. Organizm wytwarza go sam z aminokwasów pochodzących z białka w diecie, a do tego procesu niezbędna jest witamina C.
W tym artykule wyjaśniam po kolei, jakie są rodzaje kolagenu, jak krok po kroku powstaje on w komórkach, dlaczego z wiekiem jest go mniej, co przyspiesza jego utratę i co rzeczywiście wiadomo o kolagenie przyjmowanym w suplementach. To tekst o nauce, a praktyczne porady dotyczące kolagenu do picia znajdziesz w osobnym artykule.
W skrócie
- Kolagen jest najobficiej występującym białkiem w organizmie i głównym składnikiem tkanki łącznej.
- Naukowcy opisali kilkadziesiąt typów kolagenu, ale w skórze przeważają typ I i typ III, a w chrząstce stawowej typ II.
- Witamina C pomaga w prawidłowej produkcji kolagenu w celu zapewnienia prawidłowego funkcjonowania skóry, kości, chrząstek, dziąseł, zębów i naczyń krwionośnych.
- Promieniowanie UV i palenie tytoniu należą do najlepiej poznanych czynników, które przyspieszają starzenie się skóry.
- Kolagen z suplementów nie ma w Unii Europejskiej dopuszczonych oświadczeń zdrowotnych, a badania nad nim są obiecujące, ale wciąż wstępne.
Czym jest kolagen?
Kolagen to białko strukturalne, czyli takie, które przede wszystkim coś buduje, a nie reguluje procesy w organizmie. Jego cząsteczka składa się z trzech długich łańcuchów aminokwasów splecionych w potrójną helisę, nieco jak lina skręcona z trzech sznurków. Taka budowa sprawia, że włókna kolagenowe są bardzo odporne na rozciąganie.
W łańcuchach kolagenu powtarza się charakterystyczny układ aminokwasów, w którym co trzecim jest glicyna. Często występują też prolina i hydroksyprolina. Hydroksyprolina powstaje dopiero w komórce, z proliny, i właśnie przy tym etapie potrzebna jest witamina C. Serwis Harvard Health przypomina, że kolagen jest najobficiej występującym białkiem w ciele i wspiera budowę skóry, włosów, paznokci, kości, stawów i mięśni.
Jakie są rodzaje kolagenu?
Naukowcy opisali kilkadziesiąt typów kolagenu, oznaczanych cyframi rzymskimi. Większość z nich występuje w niewielkich ilościach, a o właściwościach tkanek decyduje kilka najważniejszych typów.
| Typ kolagenu | Gdzie występuje | Za co odpowiada |
|---|---|---|
| Typ I | skóra właściwa, kości, ścięgna, więzadła | wytrzymałość na rozciąganie, główny składnik skóry i kości |
| Typ II | chrząstka stawowa | sprężystość chrząstki, która amortyzuje ruch w stawach |
| Typ III | skóra, naczynia krwionośne, narządy wewnętrzne | elastyczna siateczka towarzysząca włóknom typu I |
| Typ IV | błony podstawne, na przykład pod naskórkiem | tworzy cienkie warstwy oddzielające tkanki |
W suplementach diety najczęściej spotyka się hydrolizat kolagenu pozyskiwany ze skór i kości zwierząt lub z ryb. Hydroliza oznacza pocięcie długich cząsteczek na krótkie fragmenty, czyli peptydy, które łatwiej rozpuszczają się w wodzie.
Jak organizm wytwarza kolagen?
Kolagen w skórze wytwarzają komórki zwane fibroblastami, w kościach osteoblasty, a w chrząstce chondrocyty. Proces przebiega w kilku etapach i każdy z nich wymaga innych składników.
- Komórka składa długi łańcuch aminokwasów na podstawie informacji zapisanej w genach. Budulcem są aminokwasy z białka, które jemy na co dzień.
- Enzymy dodają do części aminokwasów, przede wszystkim do proliny i lizyny, grupy hydroksylowe. Przegląd opublikowany w 2017 roku w Journal of Clinical and Aesthetic Dermatology opisuje, że witamina C jest kofaktorem tych enzymów, czyli bez niej nie mogą one prawidłowo pracować.
- Trzy łańcuchy splatają się w potrójną helisę i jako prokolagen opuszczają komórkę.
- Poza komórką prokolagen jest przycinany i łączy się w coraz grubsze włókna, które dodatkowo wiążą się ze sobą poprzecznymi wiązaniami.
Ten sam przegląd podaje, że witamina C nie tylko uczestniczy w samej budowie włókien, ale też wpływa na aktywność genów odpowiedzialnych za produkcję kolagenu typu I i III. Dlatego niedobór witaminy C tak szybko odbija się na tkance łącznej, co znane było już żeglarzom sprzed kilku stuleci, którzy podczas długich rejsów nie mieli dostępu do świeżych owoców i warzyw.
Co mówi prawo UE o witaminie C i kolagenie?
Rola witaminy C w powstawaniu kolagenu jest na tyle dobrze udokumentowana, że Unia Europejska dopuściła na jej temat oficjalne oświadczenia zdrowotne. Brzmią one tak: witamina C pomaga w prawidłowej produkcji kolagenu w celu zapewnienia prawidłowego funkcjonowania skóry. Analogiczne oświadczenia dotyczą kości, chrząstek, dziąseł, zębów i naczyń krwionośnych. Produkt może je stosować, jeśli dzienna porcja dostarcza co najmniej 15 procent referencyjnej wartości spożycia witaminy C.
Dla samego kolagenu takich oświadczeń nie ma. To ważna różnica, którą warto pamiętać przy czytaniu reklam. Jeśli produkt z kolagenem zawiera też witaminę C w odpowiedniej ilości, oświadczenie dotyczy witaminy C, a nie kolagenu.
Dlaczego z wiekiem kolagenu jest mniej?
Z biegiem lat fibroblasty pracują wolniej i wytwarzają mniej nowego kolagenu, a jednocześnie enzymy rozkładające włókna nie zwalniają w tym samym tempie. Harvard Health opisuje, że spadek naturalnej produkcji kolagenu z wiekiem może przyczyniać się do widocznych oznak starzenia się skóry i do dyskomfortu w stawach. U kobiet dodatkowym czynnikiem jest spadek poziomu estrogenów po menopauzie.
Na tempo tych zmian mamy jednak spory wpływ. Najlepiej poznanym czynnikiem zewnętrznym jest słońce. Rządowy serwis pacjent.gov.pl wymienia szybsze starzenie się skóry wśród skutków nadmiernej ekspozycji na promieniowanie UV. Zaleca unikanie słońca między godziną 10 a 14, stosowanie kremu z filtrem przez cały rok, a latem filtra co najmniej SPF 30, nakładanego 15–20 minut przed wyjściem i odnawianego co 2–3 godziny.
Drugim dobrze poznanym czynnikiem jest palenie tytoniu, które przyspiesza rozkład włókien kolagenowych i pogarsza ukrwienie skóry. Znaczenie mają też sen, ilość białka w diecie oraz warzywa i owoce, które dostarczają witaminy C. Te nawyki są mniej efektowne niż kolejne kosmetyki, ale ich wpływ jest najlepiej udokumentowany.
Czy kolagen z suplementów trafia do skóry?
Kolagen przyjmowany doustnie jest w przewodzie pokarmowym rozkładany na aminokwasy i krótkie peptydy, tak jak każde inne białko. Organizm nie wbudowuje go bezpośrednio w skórę. Badacze sprawdzają, czy niektóre peptydy kolagenowe mogą działać jak sygnał dla fibroblastów, i część badań wskazuje na poprawę elastyczności skóry. Harvard Health ocenia jednak, że badania są na wczesnym etapie, a potwierdzenie korzyści wymaga dużych, dobrze zaplanowanych prób.
Dlatego podchodzimy do kolagenu do picia spokojnie. Może być dodatkiem do codziennej pielęgnacji, ale nie zastąpi ochrony przed słońcem ani zdrowego stylu życia. Praktyczne wskazówki, jak czytać etykietę i na co zwrócić uwagę przy zakupie, opisujemy w artykule kolagen do picia: co warto wiedzieć.
Jak dbać o kolagen w codziennej pielęgnacji?
Najprostszy plan składa się z trzech elementów. Pierwszy to dieta z odpowiednią ilością białka i witaminy C, czyli na przykład papryka, natka pietruszki, kiszona kapusta, czarne porzeczki czy kiwi w codziennym jadłospisie. Drugi to ochrona przed słońcem przez cały rok. Trzeci to pielęgnacja skóry, w której wiele osób sięga po serum z witaminą C stosowane na twarz.
Przegląd z 2017 roku w Journal of Clinical and Aesthetic Dermatology opisuje małe badania kliniczne, w których kosmetyki z witaminą C stosowane przez kilka miesięcy poprawiały wygląd skóry zmienionej przez słońce. Autorzy zwracają uwagę, że czysta witamina C jest nietrwała i w kosmetykach liczy się jej forma oraz stężenie. Jeśli chcesz włączyć taki produkt do rutyny, w ofercie LR jest ZEITGARD Serum z witaminą C do pielęgnacji twarzy. Do picia LR proponuje 5in1 Beauty Elixir z hydrolizatem kolagenu, w którym według opisu producenta ampułka zawiera 2,5 g hydrolizatu kolagenu, 50 mg kwasu hialuronowego i dziewięć witamin, w tym witaminę C. Ilość witaminy C w porcji sprawdź na etykiecie. Więcej produktów do twarzy znajdziesz w kategorii pielęgnacja twarzy ZEITGARD.
Oto produkty, o których wspominam w tym artykule:
Kiedy warto skonsultować się z lekarzem?
Zmiany w skórze związane z wiekiem są naturalne, ale niektóre objawy wymagają oceny specjalisty. Zgłoś się do lekarza lub dermatologa, jeśli:
- Na skórze pojawiło się nowe znamię albo dotychczasowe zmienia kształt, kolor lub zaczyna krwawić.
- Dziąsła często krwawią, a siniaki pojawiają się bez wyraźnej przyczyny.
- Rany goją się wyjątkowo długo.
- Stawy są obrzęknięte, bolesne lub sztywne przez dłuższy czas.
Przed przyjmowaniem kolagenu porozmawiaj z lekarzem, jeśli masz zalecenie ograniczenia białka, jesteś w ciąży lub karmisz piersią albo masz alergię na ryby, gdy produkt zawiera kolagen rybi.
Najczęściej zadawane pytania
Czy kolagen można zjeść z jedzeniem?
Kolagen występuje w skórze drobiu i ryb, w galaretach i wywarach z kości. Harvard Health zaznacza jednak, że ilości w zwykłym jedzeniu są niewielkie. Ważniejsze jest, aby dieta dostarczała wystarczająco dużo białka i witaminy C.
Czy kolagen roślinny istnieje?
Nie. Kolagen występuje tylko u zwierząt. Produkty opisywane jako „wegański kolagen” zawierają zwykle aminokwasy i witaminy, które organizm wykorzystuje do własnej produkcji kolagenu.
Od jakiego wieku zaczyna ubywać kolagenu?
Produkcja kolagenu zwalnia stopniowo od wczesnej dorosłości. Tempo zależy od genów, ekspozycji na słońce, palenia i ogólnego stylu życia, dlatego dwie osoby w tym samym wieku mogą mieć bardzo różną skórę.
Czy krem z kolagenem uzupełnia kolagen w skórze?
Cząsteczki kolagenu są zbyt duże, aby przeniknąć w głąb skóry. W kremach kolagen działa głównie na powierzchni, gdzie pomaga utrzymać nawilżenie.
Źródła
- Harvard Health: czy suplementy kolagenu spełniają obietnice (w języku angielskim)
- Al-Niaimi F., Chiang N.Y.Z., Topical Vitamin C and the Skin, J Clin Aesthet Dermatol 2017 (w języku angielskim)
- pacjent.gov.pl: 5 zasad ochrony przed słońcem
- Komisja Europejska: unijny rejestr oświadczeń żywieniowych i zdrowotnych
Suplementy diety nie są lekami i nie zastępują zróżnicowanej, zbilansowanej diety ani zdrowego stylu życia. Ten artykuł ma charakter ogólnej informacji i nie jest poradą medyczną.
