Jesteśmy niezależnymi partnerami LR. Linki do produktów prowadzą do naszych stron produktów, a zamówienie składasz w oficjalnym sklepie LR.
EPA i DHA to dwa długołańcuchowe kwasy tłuszczowe omega-3, które występują głównie w tłustych rybach morskich. Różnią się budową i rolą w organizmie: DHA jest ważnym składnikiem błon komórkowych w mózgu i siatkówce oka, a EPA służy przede wszystkim do wytwarzania cząsteczek sygnałowych. Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) przyjął, że dorosłym wystarcza łącznie 250 mg EPA i DHA dziennie.
W tym artykule porównuję oba kwasy, wyjaśniam, czym różnią się od roślinnego kwasu ALA i dlaczego organizm słabo przekształca jedno w drugie, podaję wartości referencyjne EFSA i oficjalne oświadczenia zdrowotne, a na koniec opisuję, jak pokryć zapotrzebowanie w polskiej kuchni.
W skrócie
- EPA, czyli kwas eikozapentaenowy, i DHA, czyli kwas dokozaheksaenowy, to długołańcuchowe kwasy omega-3 obecne głównie w tłustych rybach morskich.
- Roślinny kwas ALA z siemienia lnianego czy orzechów włoskich jest przekształcany w EPA i DHA w niewielkim stopniu.
- EFSA ustaliła dla dorosłych wystarczające spożycie na poziomie 250 mg EPA i DHA łącznie na dzień, a suplementy do 5 g dziennie uznała za bezpieczne dla dorosłych.
- Kwas dokozaheksaenowy (DHA) przyczynia się do utrzymania prawidłowego funkcjonowania mózgu i prawidłowego widzenia przy spożyciu 250 mg DHA dziennie.
- EPA i DHA przyczyniają się do prawidłowego funkcjonowania serca przy spożyciu 250 mg EPA i DHA dziennie.
Czym są EPA i DHA?
Kwasy tłuszczowe omega-3 to wielonienasycone kwasy tłuszczowe, w których pierwsze podwójne wiązanie znajduje się przy trzecim atomie węgla, licząc od końca łańcucha. Stąd ich nazwa. EPA, czyli kwas eikozapentaenowy, ma 20 atomów węgla i pięć wiązań podwójnych. DHA, czyli kwas dokozaheksaenowy, ma 22 atomy węgla i sześć wiązań podwójnych. Oba zaliczamy do długołańcuchowych kwasów omega-3.
Trzecim ważnym kwasem z tej rodziny jest ALA, czyli kwas alfa-linolenowy. Ma krótszy łańcuch, 18 atomów węgla, i pochodzi z roślin. Organizm człowieka nie potrafi sam wytworzyć ALA, dlatego musimy dostarczać go z jedzeniem. Opracowanie Uniwersyteckiego Szpitala Klinicznego w Poznaniu przypomina, że EPA i DHA pochodzą głównie z tłustych ryb morskich i oleju rybiego.
Czym EPA różni się od DHA?
Choć oba kwasy często występują razem, w organizmie pełnią inne funkcje. Najprościej mówiąc, DHA jest przede wszystkim budulcem, a EPA surowcem do produkcji cząsteczek sygnałowych.
| Cecha | EPA | DHA | ALA |
|---|---|---|---|
| Pełna nazwa | kwas eikozapentaenowy | kwas dokozaheksaenowy | kwas alfa-linolenowy |
| Długość łańcucha | 20 atomów węgla | 22 atomy węgla | 18 atomów węgla |
| Główne źródła | tłuste ryby morskie, olej rybi | tłuste ryby morskie, olej rybi, olej z alg | siemię lniane, olej lniany i rzepakowy, orzechy włoskie, chia |
| Główna rola | surowiec do wytwarzania eikozanoidów, cząsteczek sygnałowych | składnik błon komórkowych w mózgu i siatkówce oka | źródło energii i surowiec, z którego organizm w niewielkim stopniu wytwarza EPA i DHA |
| Oświadczenia zdrowotne w UE | razem z DHA: prawidłowe funkcjonowanie serca | prawidłowe funkcjonowanie mózgu i prawidłowe widzenie; razem z EPA: serce | osobne oświadczenie dotyczące poziomu cholesterolu |
DHA stanowi dużą część kwasów tłuszczowych w błonach komórek nerwowych i fotoreceptorów siatkówki. Dlatego jego podaż jest szczególnie ważna w czasie ciąży i karmienia piersią, kiedy rozwija się mózg i wzrok dziecka. EPA z kolei jest punktem wyjścia do wytwarzania eikozanoidów, czyli krótko działających cząsteczek, które uczestniczą w regulacji wielu procesów w organizmie, w tym reakcji zapalnej i krzepnięcia krwi.
Czy organizm wytworzy EPA i DHA z ALA?
Teoretycznie tak, ale w praktyce w bardzo ograniczonym stopniu. Opracowanie z Poznania opisuje tę przemianę jako mało efektywną. Większość ALA organizm wykorzystuje jako źródło energii, a tylko niewielka część przechodzi w EPA, a jeszcze mniejsza w DHA. Na wydajność przemiany wpływa też to, ile w diecie jest kwasów omega-6, bo oba rodzaje kwasów korzystają z tych samych enzymów.
Wniosek jest praktyczny. Łyżka siemienia lnianego czy garść orzechów włoskich to wartościowa część diety, ale nie zastąpi ryb jako źródła EPA i DHA. Osoby na diecie wegetariańskiej i wegańskiej mogą rozważyć olej z mikroalg, który jest naturalnym źródłem DHA. O tym, czy warto przyjmować mieszanki kwasów, piszemy w artykule omega-3-6-9: czy warto.
Ile EPA i DHA potrzebujesz według EFSA?
EFSA w 2010 roku ustaliła dla dorosłych wystarczające spożycie długołańcuchowych kwasów omega-3 na poziomie 250 mg dziennie. W komunikacie z 2012 roku urząd potwierdził, że 250 mg EPA i DHA dziennie wystarcza do utrzymania zdrowia układu krążenia u zdrowych dorosłych i dzieci. Kobietom w ciąży i karmiącym EFSA zaleca dodatkowo 100–200 mg DHA dziennie.
W tym samym komunikacie EFSA oceniła, że suplementy dostarczające łącznie do 5 g EPA i DHA dziennie nie budzą obaw o bezpieczeństwo u dorosłych. Nie ustalono jednak górnego tolerowanego poziomu spożycia. Szczegółowe zalecenia dla różnych grup opisujemy w artykule omega-3: ile potrzebujesz, a o dawkach dla najmłodszych w tekście omega-3 dla dzieci.
Jakie oświadczenia zdrowotne mają EPA i DHA?
Rozporządzenie Komisji (UE) nr 432/2012 dopuszcza dla tych kwasów trzy podstawowe oświadczenia, każde z warunkiem dotyczącym ilości.
- Kwas dokozaheksaenowy (DHA) przyczynia się do utrzymania prawidłowego funkcjonowania mózgu. Korzystne działanie występuje przy spożyciu 250 mg DHA dziennie.
- Kwas dokozaheksaenowy (DHA) przyczynia się do utrzymania prawidłowego widzenia. Korzystne działanie występuje przy spożyciu 250 mg DHA dziennie.
- Kwas eikozapentaenowy (EPA) i kwas dokozaheksaenowy (DHA) przyczyniają się do prawidłowego funkcjonowania serca. Korzystne działanie występuje przy spożyciu 250 mg EPA i DHA dziennie.
Warto zauważyć, że oświadczenie o mózgu i widzeniu dotyczy samego DHA, a nie EPA. Istnieją też oświadczenia dotyczące ciśnienia krwi i poziomu trójglicerydów, ale wymagają one znacznie większych ilości, rzędu 2–3 g EPA i DHA dziennie. EFSA podaje, że do takich efektów potrzeba 2–4 g dziennie.
Jak dostarczyć EPA i DHA w polskiej kuchni?
Najprostszym sposobem są ryby. Serwis pacjent.gov.pl zaleca jeść ryby co najmniej dwa razy w tygodniu, w tym raz tłustą rybę, na przykład łososia lub makrelę. Wśród ryb wartych wyboru wymienia też sardynki, szprotki, pstrąga, dorsza, mintaja, morszczuka i flądrę. W polskiej kuchni łatwo o to zadbać: śledź w oleju, makrela wędzona na kanapki, pieczony łosoś z warzywami czy pasta z sardynek to dania, które dostarczają EPA i DHA.
Kobiety w ciąży i karmiące oraz małe dzieci powinny według pacjent.gov.pl unikać ryb drapieżnych, takich jak miecznik, rekin czy tuńczyk, a także łososia i śledzia bałtyckiego oraz ryb surowych i wędzonych na zimno. Dla tych grup szczególnie ważny jest więc dobór gatunków.
Jeśli ryby rzadko trafiają na twój talerz, rozwiązaniem może być suplement. W ofercie LR jest LR Super Omega z olejem rybim, którego dzienna porcja trzech kapsułek dostarcza według etykiety 630 mg EPA i 420 mg DHA, czyli łącznie 1050 mg. To więcej niż 250 mg, przy których występuje korzystne działanie opisane w oświadczeniach: DHA przyczynia się do utrzymania prawidłowego funkcjonowania mózgu i prawidłowego widzenia, a EPA i DHA przyczyniają się do prawidłowego funkcjonowania serca. Skład kapsułek opisujemy dokładnie w artykule LR Super Omega: skład i jak przyjmować. Inne produkty znajdziesz w kategorii suplementy diety.
Oto suplement z EPA i DHA, o którym wspominam:
Kiedy przed suplementacją omega-3 porozmawiać z lekarzem?
Kwasy omega-3 z ryb są dla większości osób bezpieczne, ale w niektórych sytuacjach suplement trzeba omówić z lekarzem lub farmaceutą:
- Przyjmujesz leki przeciwzakrzepowe lub przeciwpłytkowe albo masz zaplanowany zabieg chirurgiczny.
- Masz alergię na ryby lub owoce morza.
- Jesteś w ciąży lub karmisz piersią i chcesz przyjmować suplement z olejem rybim.
- Badania krwi wykazały u ciebie nieprawidłowy poziom tłuszczów i lekarz prowadzi leczenie.
- Po rozpoczęciu suplementacji pojawiły się krwawienia z nosa lub dziąseł, łatwe siniaczenie albo uporczywe dolegliwości żołądkowe.
Najczęściej zadawane pytania
Co jest ważniejsze: EPA czy DHA?
Oba kwasy są potrzebne i pełnią różne funkcje. Oświadczenia dotyczące mózgu i widzenia odnoszą się do DHA, a oświadczenie dotyczące serca do EPA i DHA łącznie, dlatego warto sprawdzać na etykiecie ilość każdego z nich osobno.
Czy olej lniany zastąpi olej rybi?
Nie w pełni. Olej lniany dostarcza ALA, który organizm przekształca w EPA i DHA w niewielkim stopniu. Jest wartościowym tłuszczem, ale nie zastąpi ryb ani oleju rybiego jako źródła EPA i DHA.
Ile kapsułek omega-3 dziennie?
To zależy od zawartości EPA i DHA w kapsułce. Zamiast liczyć kapsułki, sprawdź na etykiecie, ile EPA i DHA dostarcza zalecana porcja, i porównaj to z wartością 250 mg dziennie.
Czy weganie mogą dostarczyć DHA?
Tak, dzięki suplementom z oleju z mikroalg, które są naturalnym źródłem DHA. Ryby czerpią przecież swoje omega-3 właśnie z alg w łańcuchu pokarmowym.
Źródła
- EFSA: ocena bezpieczeństwa długołańcuchowych kwasów omega-3, 2012 (w języku angielskim)
- EFSA: wartości referencyjne dla tłuszczów, 2010 (w języku angielskim)
- Rozporządzenie Komisji (UE) nr 432/2012, Dziennik Urzędowy UE L 136 z 25.05.2012, tekst polski (PDF)
- pacjent.gov.pl: Bądź zdrów jak ryba
- USK Poznań: Kwasy omega-3, znaczenie, źródła i rola suplementacji (PDF)
Suplementy diety nie są lekami i nie zastępują zróżnicowanej, zbilansowanej diety ani zdrowego stylu życia. Ten artykuł ma charakter ogólnej informacji i nie jest poradą medyczną.
