Jesteśmy niezależnymi partnerami LR Health & Beauty. Linki prowadzą do naszych stron produktów, a zamówienie składasz w oficjalnym sklepie LR.
Dorosła osoba potrzebuje około 250 mg kwasów EPA i DHA dziennie. Taką ilość wskazują zarówno polskie Normy Żywienia z 2024 roku, jak i Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA). W praktyce najłatwiej ją zapewnić, jedząc ryby co najmniej dwa razy w tygodniu, w tym raz tłustą rybę morską, a roślinny kwas ALA uzupełniać olejem rzepakowym, siemieniem lnianym i orzechami włoskimi.
W tym artykule wyjaśniam, czym są poszczególne kwasy omega-3, skąd je brać na co dzień, kiedy warto pomyśleć o suplemencie i jak czytać etykietę. Piszę też o tym, co mówią zatwierdzone oświadczenia zdrowotne, a czego nie wolno obiecywać.
W skrócie
- Kwasy omega-3 to niezbędne kwasy tłuszczowe, których organizm nie wytwarza sam, więc muszą pochodzić z diety.
- Najważniejsze są trzy: roślinny ALA oraz EPA i DHA, które występują głównie w tłustych rybach morskich.
- Polskie normy i EFSA wskazują około 250 mg EPA i DHA dziennie dla dorosłych.
- Serwis pacjent.gov.pl zaleca jedzenie ryb co najmniej dwa razy w tygodniu, w tym raz ryby tłustej.
- Organizm przekształca ALA w EPA i DHA tylko w niewielkim stopniu, więc same oleje roślinne nie zastąpią ryb.
Czym są kwasy omega-3?
Kwasy omega-3 to grupa wielonienasyconych kwasów tłuszczowych, które należą do niezbędnych nienasyconych kwasów tłuszczowych, w skrócie NNKT. Słowo „niezbędne” oznacza, że organizm człowieka nie potrafi ich wytworzyć i musi otrzymać je z pożywienia. W diecie liczą się przede wszystkim trzy z nich.
Kwas alfa-linolenowy (ALA) występuje w roślinach, głównie w siemieniu lnianym, oleju lnianym, oleju rzepakowym, orzechach włoskich i nasionach chia. Kwas eikozapentaenowy (EPA) i kwas dokozaheksaenowy (DHA) znajdziesz przede wszystkim w tłustych rybach morskich i owocach morza. Organizm potrafi przekształcić część ALA w EPA i DHA, ale robi to mało wydajnie. Dokładniej o różnicach piszemy w artykule o tym, czym różnią się EPA i DHA.
Ile omega-3 potrzebujesz dziennie?
Zalecenia dotyczą osobno kwasu ALA i osobno sumy EPA i DHA. Poniższa tabela zestawia najważniejsze wartości dla zdrowych dorosłych.
| Kwas tłuszczowy | Zalecenie dla dorosłych | Źródło zalecenia |
|---|---|---|
| ALA | około 0,5% energii z diety | Normy Żywienia dla populacji Polski, 2024 |
| EPA + DHA | około 250 mg dziennie | Normy Żywienia dla populacji Polski, 2024, oraz EFSA |
| EPA + DHA z suplementów | do 5 g dziennie bez zastrzeżeń dotyczących bezpieczeństwa | EFSA, 2012 |
Przy diecie około 2000 kcal 0,5 procent energii to mniej więcej 1,1 g ALA dziennie. Taką ilość dostarcza na przykład łyżka oleju rzepakowego razem z garścią orzechów włoskich. Wartość 5 g podana przez EFSA to górna granica, przy której nie stwierdzono problemów z bezpieczeństwem, a nie zalecana dawka.
Skąd brać omega-3 na co dzień?
Najlepszym źródłem EPA i DHA są tłuste ryby morskie, czyli łosoś, makrela, śledź i sardynki. Specjaliści z Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego zwracają uwagę, że ryby tłuste zawierają znacznie więcej EPA i DHA niż chude, takie jak dorsz. Liczy się też sposób przygotowania: najkorzystniejsze są ryby gotowane lub pieczone, a wędzone i konserwowe zawierają dużo soli.
| Produkt | Rodzaj omega-3 | Jak włączyć do diety |
|---|---|---|
| Łosoś, makrela, śledź, sardynki | EPA i DHA | pieczona ryba na obiad, śledź w oleju, pasta z makreli na kanapki |
| Dorsz, mintaj, morszczuk | EPA i DHA w mniejszej ilości | jako druga porcja ryby w tygodniu |
| Olej rzepakowy | ALA | do sałatek i do gotowania |
| Siemię lniane i olej lniany | ALA | mielone siemię do owsianki, olej lniany na zimno do twarożku |
| Orzechy włoskie, nasiona chia | ALA | garść orzechów jako przekąska, chia w jogurcie |
Ciekawostka na święta: serwis pacjent.gov.pl przypomina, że karp, który tradycyjnie trafia na wigilijny stół, zawiera niewiele kwasów omega-3. Jeśli chcesz, żeby świąteczne menu było bogatsze w te kwasy, dodaj śledzia albo pieczonego łososia.
Dlaczego omega-3 są ważne i co mówią oświadczenia zdrowotne?
Kwasy omega-3 są składnikiem błon komórkowych, a DHA występuje w dużych ilościach w mózgu i siatkówce oka. Unia Europejska zatwierdziła dla nich kilka oświadczeń zdrowotnych. Kwas eikozapentaenowy (EPA) i kwas dokozaheksaenowy (DHA) przyczyniają się do prawidłowego funkcjonowania serca. Kwas dokozaheksaenowy (DHA) przyczynia się do utrzymania prawidłowego funkcjonowania mózgu oraz prawidłowego widzenia. Korzystne działanie występuje w przypadku spożywania 250 mg EPA i DHA, a w przypadku mózgu i wzroku 250 mg DHA dziennie.
Jednocześnie żadnemu produktowi z omega-3 nie wolno przypisywać leczenia czy zapobiegania chorobom. Jeśli masz problemy z sercem, wysoki poziom trójglicerydów lub inne schorzenia, plan postępowania ustala lekarz, a suplement może być co najwyżej uzupełnieniem diety.
Kiedy warto pomyśleć o suplemencie omega-3?
Najpierw spójrz na swój jadłospis. Jeśli jesz rybę dwa razy w tygodniu, w tym tłustą, prawdopodobnie dostarczasz wystarczająco dużo EPA i DHA. Suplement bywa pomocny, gdy ryb prawie nie jesz, nie lubisz ich smaku albo stosujesz dietę wegetariańską. Zawsze jednak powinien uzupełniać dietę, a nie ją zastępować.
Wybierając suplement, porównuj ilość EPA i DHA w dziennej porcji, a nie ilość oleju rybiego w kapsułce. Przykładowo LR Super Omega według producenta dostarcza w trzech kapsułkach 630 mg EPA i 420 mg DHA, łącznie 1050 mg, a dodatkowo zawiera olej z wiesiołka i beta-glukan z jęczmienia. Opakowanie z 60 kapsułkami wystarcza na 20 dni. Więcej wskazówek znajdziesz w artykule o tym, jak wybrać dobre kwasy omega-3, a pełny skład omawiamy w tekście o składzie LR Super Omega.
Czy omega-3 są ważne dla dzieci i kobiet w ciąży?
DHA jest ważne dla rozwoju mózgu i wzroku dziecka, dlatego kobiety w ciąży i karmiące piersią powinny zadbać o jego źródła w diecie. Jednocześnie serwis pacjent.gov.pl zaleca, aby w tym czasie unikać ryb surowych i niedogotowanych, ryb drapieżnych, a także ryb wędzonych i konserwowych. O suplementacji w ciąży decyduje lekarz prowadzący.
W przypadku dzieci dawki są inne niż dla dorosłych, a suplementy dla dorosłych nie są dla nich przeznaczone. Jeśli zastanawiasz się, czy twoje dziecko dostaje wystarczająco dużo omega-3, przeczytaj nasz artykuł o omega-3 dla dzieci i porozmawiaj z pediatrą.
Jeśli jesz mało ryb i rozważasz suplement, poniżej znajdziesz kapsułki z EPA i DHA dostępne w LR. Inne produkty znajdziesz w kategorii suplementy diety.
Kiedy warto skonsultować się z lekarzem?
Przed rozpoczęciem suplementacji omega-3 porozmawiaj z lekarzem, jeśli przyjmujesz leki przeciwkrzepliwe lub przeciwpłytkowe, masz zaplanowany zabieg chirurgiczny, jesteś w ciąży lub karmisz piersią albo masz alergię na ryby lub owoce morza. Lekarz pomoże ocenić, czy suplement jest dla ciebie odpowiedni i w jakiej dawce.
Zgłoś się do lekarza także wtedy, gdy po rozpoczęciu suplementacji pojawią się krwawienia z nosa lub dziąseł, siniaki bez wyraźnej przyczyny albo uporczywe dolegliwości żołądkowe.
Najczęściej zadawane pytania
Na co pomaga omega 3?
Zgodnie z zatwierdzonymi oświadczeniami EPA i DHA przyczyniają się do prawidłowego funkcjonowania serca, a DHA przyczynia się do utrzymania prawidłowego funkcjonowania mózgu i prawidłowego widzenia. Efekt występuje przy spożyciu 250 mg dziennie. Omega-3 nie są lekiem na żadną chorobę.
O jakiej porze brać omega-3?
Najlepiej razem z posiłkiem, który zawiera tłuszcz, bo kwasy omega-3 są tłuszczami. Przyjmowanie w trakcie jedzenia zmniejsza też ryzyko odbijania się o rybim posmaku.
Czy olej lniany wystarczy zamiast ryb?
Olej lniany jest dobrym źródłem ALA, ale organizm przekształca ALA w EPA i DHA tylko w niewielkim stopniu. Dlatego osoby, które nie jedzą ryb, powinny omówić z dietetykiem inne źródła EPA i DHA.
Czy można przedawkować omega-3?
EFSA uznała, że suplementacja EPA i DHA do 5 g dziennie nie budzi zastrzeżeń dotyczących bezpieczeństwa u dorosłych. Zalecana ilość to jednak około 250 mg, więc nie ma potrzeby przyjmować dużych dawek bez porozumienia z lekarzem.
Źródła
- pacjent.gov.pl: Bądź zdrów jak ryba
- pacjent.gov.pl: W święta ryby mają głos
- Warszawski Uniwersytet Medyczny: Ryby – nie tylko w piątek
- Uniwersytecki Szpital Kliniczny w Poznaniu: Kwasy omega-3 – znaczenie, źródła i rola suplementacji
- EFSA: EFSA assesses safety of long-chain omega-3 fatty acids
Suplementy diety nie są lekami i nie zastępują zróżnicowanej, zbilansowanej diety ani zdrowego stylu życia. Ten artykuł ma charakter ogólnoinformacyjny i nie stanowi porady medycznej.
